piątek 21 stycznia 2022 imieniny Agnieszki i Jarosława 1976 - Pierwszy lot naddźwiękowych samolotów Concorde
Do końca roku pozostało: 0 dni
Język polski
Interaktywna mapa szkół
Język polski Historia WOS Sztuka (plastyka i muzyka) Języki obce Religia i etyka
Matematyka Fizyka i astronomia Chemia Biologia Przyroda Geografia Technika Informatyka
Przedmioty zawodowe WF Ścieżki edukacyjne Wychowanie przedszkolne Nauczanie zintegrowane Więcej
Dialekty polskie

Gwary

Gwara – jest pojęciem węższym niż dialekt. Jest mówioną odmianą języka ogólnonarodowego. Posługują się nią mieszkańcy określonego, zazwyczaj niewielkiego terytorium. Stąd wyróżnić można gwary wiejskie i miejskie (np. warszawska, poznańska). Charakteryzuje się odmiennym słownictwem, frazeologią i artykulacją. Jest podrzędna w stosunku do dialektu.

Specyfika środowisk

Wiemy już, że najszerszym pojęciem jest język ogólnonarodowy, potem dzieli się on na dialekty, które z kolei składają się z wielu gwar miejskich i wiejskich. To jednak nie wszystko, w obrębie gwar wyróżnić można jeszcze poszczególne grupy, które używają podobnych zwrotów. Zwroty te są dla nich zrozumiałe, ponieważ dotyczą bezpośrednio tego, czym się ci ludzie zajmują, z kim przebywają, z jakiego środowiska się wywodzą. Specyficzny język, jakim się posługują, to:

Gwara środowiskowa/zawodowa – jest to środowiskowa lub zawodowa odmiana języka. Używana przez poszczególne grupy społeczno-zawodowe. Od języka ogólnonarodowego różni się swoistym słownictwem. Czasami na określenie gwary środowiskowej używa się terminu żargon lub slang. Wiele grup zawodowych posługuje się właściwym sobie żargonem, mówią nim lekarze, myśliwi, aktorzy, kierowcy. Żargonem posługują się też takie grupy środowiskowe jak uczniowie, studenci, użytkownicy Internetu czy więźniowie.

Gwara środowiskowa w pewien sposób utożsamia członków danej grupy, wyodrębnia ich z reszty społeczeństwa. Jej cechą jest ekspresywność wyrazów, które określają to, co jest ważne dla członków grupy. Dla tych, którzy do danej grupy nie należą, taki język zamkniętego środowiska może być trudny i czasami nawet niemożliwy do zrozumienia. Pomyślmy, czy nasze babcie potrafią zrozumieć język dzisiejszej młodzieży licealnej?

A teraz wejdźmy w tajniki języka niektórych grup zawodowych i społecznych, poznajmy ich kod, którym się porozumiewają. Niektóre wyrażenia na pewno już słyszeliśmy, inne natomiast mogą być dla niektórych sporym zaskoczeniem.

Słownictwo żołnierzy:

  • giwera – karabin
  • opelotka – pododdział obrony przeciwlotniczej
  • bażant – podchorąży
  • kaloryfer – plutonowy
  • iść na lewiznę – nielegalnie opuścić koszary
Żargon młodzieży szkolnej:
  • lufa – ocena niedostateczna
  • nawijać – mówić dużo, długo
  • matma, fiza, polak – nazwy przedmiotów szkolnych
  • dyro, dyrek – dyrektor szkoły
  • wypas, wyczes – określenie czegoś fajnego, dobrego
A tak czasami mówią kierowcy:
  • asfalciarz – autostopowicz
  • dentysta – kierowca nieumiejętnie zmieniający biegi
  • wiatrak – policjant na skrzyżowaniu
  • kogut – sygnalizator na dachu samochodu
  • gaz do dechy – gwałtowne przyspieszenie
Aktorzy też mają swój język:
  • gierka – sztampowy chwyt aktorski
  • ogoniasta – statystka
  • marmurki – publiczność nie reagująca na grę
  • stawiać sytuacje – opracowywać sytuacje sceniczne
  • szyć, haftować, rzeźbić – improwizować tekst, który się zapomniało
Słownictwo brydżystów:
  • blotka – słaba karta
  • figura – ważna, dobra karta
  • puszczać – nie przebijać wyższą kartą
  • grać pod stół – grać tak, by wzięła karta leżąca na stole
Żargon wędkarzy:
  • moczyć robaka – wędkować
  • kolega po kiju – wędkarz
  • łowić na dorożkę – ciągnąć sztuczną przynętę za łódką
  • szarpać – kłusować
  • biczować – spinningować
Słownictwo łowieckie:
  • bekowisko – okres godowy danieli
  • biegi – nogi dzika
  • fajki – kły w górnej szczęce dzika
  • kwiat – ogon zwierzyny płowej
  • gach – samiec zająca
  • tabakiera – zakończenie ryja dzika
  • lampy – oczy wilka

Na koniec wspomnieć należy o jeszcze jednej, indywidualnej odmianie języka. Istnieją bowiem takie słowa, które wymyślamy sobie sami, rozumiemy je tylko my i nasz najbliższy przyjaciel, rodzina, mąż, siostra lub brat. Są to tak zwane indywidualizmy językowe. Występują tylko i wyłącznie w kontaktach między tymi dwiema osobami i nie są zrozumiałe dla nikogo innego, zależą często od kontekstu. Powstają zazwyczaj na bazie jakiegoś śmiesznego wydarzenia, w którym te osoby brały razem udział, polegają na skojarzeniu jakiejś sytuacji z ich życia. Na pewno każdy z was znajdzie takie przykłady w swoim zasobie słownictwa.





Autor: Ernest Kacperski
Komentarze + Dodaj komentarz
  • Kolejna nieścisła informacja o kaszubszczyźnie, Bogumiła Cirocka (odpowiedzi: 0)
  • Autor pisze, że "w niektórych szkołach tamtego regionu wprowadzono ten przedmiot, obok języka polskiego, jako obowiązkowy". Tak nie jest. Języka kaszubskiego uczą się ci uczniowie, którzy tego chcą - na podstawie deklaracji składanej przez rodziców (w przypadku osób niepełnoletnich). Natomiast jeśli już taka deklaracja zostanie złożona, to uczestniczenie w lekcjach kaszubskiego staje się obowiązkowe, a ocena z tego przedmiotu pojawia się na świadectwie i jest wliczana do średniej ocen.
  • Kaszubski nie jest dialektem języka polskiego, Bogumiła Cirocka (odpowiedzi: 0)
  • Szanowny Autorze, szanowni czytelnicy, język kaszubski nie jest dialektem języka polskiego, jest odrębnym językiem, a jego status nie stanowi już przedmiotu sporu. Oficjalnie został nazwany językiem regionalnym w roku 2005 w Ustawie z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (Dz.U. Nr 17, poz. 141 i Nr 62, poz. 550)
  • Lokalne, sopan (odpowiedzi: 0)
  • Sa także wyrazy lokalne - włódzkiem: "krańcówka" (petla autobusowa), "migawka" (bilet miesięczny"). W innych miastach także: na przykład, krakowska "weka" czy poznańska "bułka paryska" tow łodzi "angielka"!
  • Szanowny panie, Czeslaw (odpowiedzi: 0)
  • A czy kiedys pan slyszal o dialekcie kresowym? Uczono o nim w szkolach podstawowych przed IIWS. A nawet jeszcze teraz latwo poznac czlowieka z Kresow po kilku slowach przez niego wypowiedzianych. A jakze czesto sie mowi sie o ludziach z podlasia, ze oni "sledzikuja".
  • Bardzo interesujace, Ela G (odpowiedzi: 0)
  • Dzieki
  • Gratuluję, Dorota (odpowiedzi: 0)
  • Świetne opracowanie zarówno pod względem merytorycznym, jak i wizualnym. Na pewno wykorzystam.
 
Nasi partnerzy:
MEN SchoolNet eTwinning Związek Powiatów Polskich PCSS
Cisco OFEK Przyjazna Szkoła Fundacja Junior FIO CEO
Parafiada net PR Orange IMAX Cinema City WSP TWP
IMAGE PPI-ETC ArcaVir Master Solution Device


Projekt Polski Portal Edukacyjny Interkl@sa
powstał i był realizowany w latach 2000-2011 dzięki wsparciu
Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".


Pytania i uwagi: portal@interklasa.pl

Regulamin portalu /  Polityka prywatności /  Ochrona własności intelektualnej /  Zasady korzystania / 
Wyłączenie odpowiedzialności /  Biuro prasowe /  Zasady współpracy /  Redakcja /  Kontakt

Przejdź na stronę ucznia Przejdź na stronę nauczyciela Przejdź na stronę rodzica Certyfikat sieciaki.pl Przyjazna strona kidprotect.pl