piątek 21 stycznia 2022 imieniny Agnieszki i Jarosława 1976 - Pierwszy lot naddźwiękowych samolotów Concorde
Do końca roku pozostało: 0 dni
Język polski
Interaktywna mapa szkół
Język polski Historia WOS Sztuka (plastyka i muzyka) Języki obce Religia i etyka
Matematyka Fizyka i astronomia Chemia Biologia Przyroda Geografia Technika Informatyka
Przedmioty zawodowe WF Ścieżki edukacyjne Wychowanie przedszkolne Nauczanie zintegrowane Więcej
Dialekty polskie

Pięć języków w jednym?

Dialekt – jest to język właściwy ludności jakiegoś regionu, podrzędny w stosunku do języka narodowego, wyróżnia się swoistymi cechami fonetycznymi, leksykalnymi, morfologicznymi i składniowymi. Dialekt jest zespołem gwar, które posiadają wspólne cechy.

W języku polskim wyróżnia się pięć dialektów:

  • mazowiecki
  • małopolski
  • wielkopolski
  • śląski
  • kaszubski

Oprócz tego na zachodzie i północnym wschodzie kraju występują tzw. nowe dialekty mieszane. Powstały one stosunkowo niedawno w wyniku przemieszczania się ludności i wpływu innych języków. Nie należą więc do głównych dialektów naszego języka.

Mapa dialektów polskich

Jeśli chodzi o dialekt kaszubski, jego status jest do dziś sporny. Niektórzy językoznawcy uważają go za odrębny język, mniej radykalni twierdzą, że jest to dialekt szczególnie odmienny od innych dialektów języka polskiego. Wiadomo, że już powstały podręczniki do nauki kaszubskiego, a w niektórych szkołach tamtego regionu wprowadzono ten przedmiot, obok języka polskiego, jako obowiązkowy.

Czym głównie charakteryzują się poszczególne dialekty i co je od siebie odróżnia?
Przede wszystkim zwraca się uwagę się na mazurzenie. Mazurzenie jest to wymowa „sz”, „ż”, „cz” i „dż” jak „s”, „z”, „c”, „dz”. Zjawisko to występuje w dialekcie mazowieckim, małopolskim i na północnym Śląsku. I tak na przykład zamiast „czapka”, ludzie posługujący się tymi dialektami powiedzą „capka”, zamiast „pszczoła” -> „pscoła”, „dżdżownica” -> „dzdzownica”.

Uwaga!
Zapamiętajmy, że mazurzeniu ulega tylko „ż” (z kropką), nie „rz”! W związku z tym w dialektach mazurzących mówi się „moze”(w znaczeniu prawdopodobnie), ale w słowie „morze” (jako akwen) już słyszymy głoskę [ž].

Charakterystyczne jest również mieszanie na Mazowszu „i” oraz „y”, np. zamiast „syn” -> „sin”, „chyba” -> „chiba”, „lody” -> „lodi”, „dym” -> „dim”.

W Małopolsce natomiast występuje silne zwężenie samogłosek, tam można usłyszeć: „sikiera”, „pińondze”, „pudłoga”, „dutykać”, „puwiedzieć” (siekiera, pieniądze, podłoga, dotykać, powiedzieć).

Jeżeli chodzi o Śląsk, to zauważyć możemy przejście „e” w „y”: „syr”, „śniyg” (ser, śnieg).

Z najbardziej charakterystycznych i ciekawych zjawisk wymienić można jeszcze mazowiecką twardą wymowę połączeń „li”, „ki”, „gi”: „lypa”, „kedy”, „gybky” (lipa, kiedy, gibki). U starszych mieszkańców Warszawy usłyszeć jeszcze można mieszanie grup „ke/kie” i „ge/gie”, np. „kielner”, ”szynkie”, „Polskie” (kelner, szynkę, Polskę).

Także tylko dla Mazowsza bardzo wyraźne jest wypieranie przyrostka „ę” w nazwach istot młodych, i tak zamiast cielę, źrebię, kocię, mieszkaniec np. Warszawy powie: „cielak”, „źrebak”, „kociak”.

W dialekcie małopolskim dochodzi często do upraszczania grup spółgłoskowych „trz”, „drz”, „strz”, „zdrz”, dlatego od mieszkańca Krakowa często usłyszymy: „czy”, „dżewo”, „żdżemnąć się” (trzy, drzewo, zdrzemnąć się). W tym dialekcie występuje też znamienne, krakowskie przeciąganie ostatniej samogłoski wypowiedzenia, np. „Macieek, chodź tuu!”

W Wielkopolsce z kolei zachowały się takie formy czasowników dla 1. i 2. os. liczby mnogiej, jak: „robima” (robimy), „robita” (robicie), czy „widzielim” (widzieliśmy) lub „widzieliśta” (widzieliście).





Autor: Ernest Kacperski
Komentarze + Dodaj komentarz
  • Kolejna nieścisła informacja o kaszubszczyźnie, Bogumiła Cirocka (odpowiedzi: 0)
  • Autor pisze, że "w niektórych szkołach tamtego regionu wprowadzono ten przedmiot, obok języka polskiego, jako obowiązkowy". Tak nie jest. Języka kaszubskiego uczą się ci uczniowie, którzy tego chcą - na podstawie deklaracji składanej przez rodziców (w przypadku osób niepełnoletnich). Natomiast jeśli już taka deklaracja zostanie złożona, to uczestniczenie w lekcjach kaszubskiego staje się obowiązkowe, a ocena z tego przedmiotu pojawia się na świadectwie i jest wliczana do średniej ocen.
  • Kaszubski nie jest dialektem języka polskiego, Bogumiła Cirocka (odpowiedzi: 0)
  • Szanowny Autorze, szanowni czytelnicy, język kaszubski nie jest dialektem języka polskiego, jest odrębnym językiem, a jego status nie stanowi już przedmiotu sporu. Oficjalnie został nazwany językiem regionalnym w roku 2005 w Ustawie z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (Dz.U. Nr 17, poz. 141 i Nr 62, poz. 550)
  • Lokalne, sopan (odpowiedzi: 0)
  • Sa także wyrazy lokalne - włódzkiem: "krańcówka" (petla autobusowa), "migawka" (bilet miesięczny"). W innych miastach także: na przykład, krakowska "weka" czy poznańska "bułka paryska" tow łodzi "angielka"!
  • Szanowny panie, Czeslaw (odpowiedzi: 0)
  • A czy kiedys pan slyszal o dialekcie kresowym? Uczono o nim w szkolach podstawowych przed IIWS. A nawet jeszcze teraz latwo poznac czlowieka z Kresow po kilku slowach przez niego wypowiedzianych. A jakze czesto sie mowi sie o ludziach z podlasia, ze oni "sledzikuja".
  • Bardzo interesujace, Ela G (odpowiedzi: 0)
  • Dzieki
  • Gratuluję, Dorota (odpowiedzi: 0)
  • Świetne opracowanie zarówno pod względem merytorycznym, jak i wizualnym. Na pewno wykorzystam.
 
Nasi partnerzy:
MEN SchoolNet eTwinning Związek Powiatów Polskich PCSS
Cisco OFEK Przyjazna Szkoła Fundacja Junior FIO CEO
Parafiada net PR Orange IMAX Cinema City WSP TWP
IMAGE PPI-ETC ArcaVir Master Solution Device


Projekt Polski Portal Edukacyjny Interkl@sa
powstał i był realizowany w latach 2000-2011 dzięki wsparciu
Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".


Pytania i uwagi: portal@interklasa.pl

Regulamin portalu /  Polityka prywatności /  Ochrona własności intelektualnej /  Zasady korzystania / 
Wyłączenie odpowiedzialności /  Biuro prasowe /  Zasady współpracy /  Redakcja /  Kontakt

Przejdź na stronę ucznia Przejdź na stronę nauczyciela Przejdź na stronę rodzica Certyfikat sieciaki.pl Przyjazna strona kidprotect.pl