piątek 21 stycznia 2022 imieniny Agnieszki i Jarosława 1976 - Pierwszy lot naddźwiękowych samolotów Concorde
Do końca roku pozostało: 0 dni
Język polski
Interaktywna mapa szkół
Język polski Historia WOS Sztuka (plastyka i muzyka) Języki obce Religia i etyka
Matematyka Fizyka i astronomia Chemia Biologia Przyroda Geografia Technika Informatyka
Przedmioty zawodowe WF Ścieżki edukacyjne Wychowanie przedszkolne Nauczanie zintegrowane Więcej
  • Sobótka, czyli noc Kupały (noc świętojańska)
Święto lata

Sobótka, czyli noc Kupały (noc świętojańska)

22 czerwca to w kalendarzu gregoriańskim pierwszy dzień lata, a noc z 21 na 22 czerwca jest na półkuli północnej najkrótsza w roku.
Nazywa się ją przesileniem letnim, ponieważ od tego czasu dzień staje się coraz krótszy. Noc ta miała specjalne znaczenie jeszcze w średniowiecznej Europie, kiedy to w wielu kulturach towarzyszyły jej zbiorowe obrzędy związane z kultem ognia, wody i płodności, nazywane Kupałą lub nocą Kupały, a na obszarze Polski sobótką. W tę noc miał również kwitnąć kwiat paproci, którego odnalezienie oznaczało pomyślność.
Pochodzenie nazwy „Kupała” jest nie do końca jasne. Bywa ona utożsamiana z imieniem bóstwa solarnego Słowian, któremu ponoć oddawano cześć w noc przesilenia letniego, a wedle innych źródeł Kupała to starosłowiańska bogini płodności. Najprawdopodobniej jednak obrzędy były poświęcone Dadźbógowi i Swarożycowi, synom słowiańskiego bóstwa Swaroga. Termin „Kupała” bywa więc wywodzony z pradawnego, wspólnego ludom euroazjatyckim języka indoeuropejskiego, w którym forma „kump” oznaczała po prostu zbiorowość, grupę. Późniejszy, rodzimy wyraz „sobótka”, jest natomiast prawdopodobnie zdrobnieniem wyrazu „sabat”, jako że w czasie chrystianizacji Słowian starano się skojarzyć formę obrzędów z sabatem czarownic.Święto Kupały zaczynało się od rozpalenia ognisk za pomocą płonącego drewnianego koła od wozu, przetaczanego od ogniska do ogniska. W całej Europie pojawiały się wówczas łuny i łańcuchy ogni. Uczestnicy obrzędów tańczyli wokół płonących stosów i przeskakiwali przez nie wierząc, że uchroni ich to przed nieszczęściami. Palono również zioła, którym przypisywano magiczną moc, i składano ofiary z upolowanych zwierząt oraz ptaków.

Tej samej nocy na rzekach pojawiały się wianki z płonącymi łuczywami. Był to również element związany ze świętem płodności, kiedy to wiele młodych par kojarzyło się bez pośrednictwa swatów i starszyzny.
Niezamężna i niezaręczona dziewczyna puszczała na wodę wianek, symbol swojego dziewictwa i dorosłości, a chłopcy stojący dalej starali się go schwytać, by zyskać w ten sposób przychylność dziewczyny.
Świeżo skojarzone pary odbywały symboliczne zaręczyny i szukały w sobótkową noc kwiatu paproci. Zwyczaj ten stał się później przedmiotem baśni o magicznym kwiecie kwitnącym raz w roku i spełniającym ludzkie życzenia, o ile człowiek nie podzieli się z nikim uzyskanymi w ten sposób dobrami. Wiadomo jednak, że paproć nie kwitnie, w związku z czym przypuszcza się, że chodziło o inne, kwitnące w czerwcu rośliny leśne określane wówczas ogólnym mianem paproci, takie jak zapartnica, rososzka, długosz czy mokrzyca. Znalezienie przynoszącego szczęście kwiatu paproci było więc możliwe.

W wyniku działalności Kościoła święto sobótki zaczęło z czasem tracić swoją żywiołowość. Chrystianizacja polegała m.in. na wykorzenieniu pogańskich wierzeń i obrzędów, które zastępowano świętami chrześcijańskimi.
Taki los spotkał np. prastare wiosenne obrzędy agrarne, zastąpione świętami Wielkiejnocy, a także pogański kult solarny Mitry, czyli święto Niezwyciężonego Słońca, przypadające na 25 grudnia, a więc w obecne święta Bożego Narodzenia. Kościół dążył również do chrystianizacji i złagodzenia obrzędów sobótkowych. Dlatego wkrótce noc Kupały zaczęto obchodzić w majowe Zielone Świątki albo w wigilię św. Jana, czyli w noc z 23 na 24 czerwca. Kiedy przyjął się ten drugi termin, sobótka stała się „nocą świętojańską”. Dzień wigilii św. Jana wybrano ze względu na niewielką odległość w czasie i skojarzenia z wodą, w której dokonywał chrztów św. Jan Chrzciciel. Wierzono zatem, że tego dnia po raz pierwszy od zimy można bezpiecznie kąpać się w rzekach i jeziorach, ponieważ św. Jan przepędził z nich złe moce.
Autentyczna sobótka jako zbiorowy obrzęd typowy dla całych społeczności, zaczęła zanikać pod koniec średniowiecza, do czasów późniejszych zachowując się jedynie w formie szczątkowej. Obecnie noc świętojańska uchodzi za dobrą okazję do urządzenia zabawy przy ognisku, a bezpośrednim śladem po nocy Kupały jest puszczanie na wodę wianków z zapalonymi świecami.





Komentarze + Dodaj komentarz
Zapraszamy do wyrażania opinii, redakcja portalu Interklasa.
 
Nasi partnerzy:
MEN SchoolNet eTwinning Związek Powiatów Polskich PCSS
Cisco OFEK Przyjazna Szkoła Fundacja Junior FIO CEO
Parafiada net PR Orange IMAX Cinema City WSP TWP
IMAGE PPI-ETC ArcaVir Master Solution Device


Projekt Polski Portal Edukacyjny Interkl@sa
powstał i był realizowany w latach 2000-2011 dzięki wsparciu
Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".


Pytania i uwagi: portal@interklasa.pl

Regulamin portalu /  Polityka prywatności /  Ochrona własności intelektualnej /  Zasady korzystania / 
Wyłączenie odpowiedzialności /  Biuro prasowe /  Zasady współpracy /  Redakcja /  Kontakt

Przejdź na stronę ucznia Przejdź na stronę nauczyciela Przejdź na stronę rodzica Certyfikat sieciaki.pl Przyjazna strona kidprotect.pl