|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
KULTURA
|
Krzyże litewskie
Krzyże litewskie |
Przodkowie Bałtów przybyli nad Morze Bałtyckie około XII wieku p.n.e. i prawdopodobnie wówczas stanowili jeszcze razem z przodkami Słowian jedną wspólnotę językowo-etniczną, która rozpadła się na dwie grupy dopiero w V wieku p.n.e. Po czasowym połączeniu plemion litewskich przez Mendoga (1253) dopiero Giedymin (1315-1341) zjednoczył na trwałe Wielkie Księstwo Litewskie. Od końca XII wieku książęta litewscy, korzystając z rozbicia dzielnicowego Rusi, przyłączali do Litwy w drodze podbojów i małżeństw dynastycznych coraz to nowe księstwa ruskie: Witebsk (1318), Kijów (1330), Pińsk (przed 1340) i Smoleńsk (1386). W połowie XV wieku granica Wielkiego Księstwa Litewskiego zbliżyła się do Moskwy na około 130 km. Wojska litewskie oblegały dwukrotnie moskiewski Kreml (1368 i 1370), a jednak plany Witolda (1392-1430) podporządkowania sobie całej Rusi i rozbicia Złotej Ordy skończyły się klęską w bitwie pod Worsklą (1399). Wojny z Rosją toczyły się z przerwami do rozbiorów Rzeczypospolitej (1772, 1793, 1795) i włączenia w ich następstwie Litwy do imperium rosyjskiego. Zagrożenie krzyżackie prowadziło do zrywanych i ponawianych unii personalnych Litwy i Polski, które wobec agresji moskiewskiej i dążenia bojarstwa litewskoruskiego do uzyskania wolności, jaką i cieszyła się szlachta polska, skończyły się zawarciem w roku 1569 federacji i powstaniem Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Na mocy pierwszej unii z Polską (Krewo, 1385) władca Litwy, Jagiełło, przyjął chrzest wraz z całym Wielkim Księstwem Litewskim. W konsekwencji unii z Polską ziemie litewskie i ruskie Księstwa weszły stopniowo w orbitę cywilizacji zachodniej. Katolicyzm uratował Litwinów przed rusyfikacją, ale jednocześnie umożliwił polonizację. W 1696 roku język polski zastąpił staroruski jako język urzędowy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Po klęsce powstania w 1840 roku na Litwie wprowadzono prawo rosyjskie, a od 1864 roku rosyjski stał się językiem wykładowym w szkołach i państwowym w administracji. Po rewolucji 1905 roku język litewski dopuszczono do szkół początkowych i samorządu gminnego, gdzie rywalizował z językiem polskim. Rewolucja 1905 roku na Litwie nie miała tak gwałtownego przebiegu jak w Estonii i na Łotwie i skończyła się szybciej. Od roku 1915 Litwa była okupowana przez wojska niemieckie. 16 lutego 1918 roku, po zakończonych fiaskiem pertraktacjach z Niemcami, proklamowano powstanie niepodległego państwa litewskiego. Traktat Ribbentropp - Mototow (23.08.1939) przyznawał Litwę Rzeszy, ale w umowach uzupełniających (28.09 i 5.10.1939) zaliczono Litwę do strefy sowieckiej z wyjątkiem Suwalszczyzny ,na południe od rzeki Szeszupy, która przypadła Niemcom. W 1940 roku proklamowano Litewską Republikę Radziecką, która została włączona w skład ZSRR. W 1991 roku większość państw świata uznała niepodległość Litwy.
|
............... |
|
|
TRADYCJE |
|
Bardzo rozpowszechnione były tradycyjne obrzędy weselne. Szczególną rolę odgrywał swat “priszlis” i obwieszczający o weselu konny herold “kwieslis”. W tradycyjnej obrzędowości duże znaczenie odgrywały święta z przebierańcami na “Szczodre dni” (czas między Bożym Narodzeniem a świętem Trzech Króli), z wiejskimi zabawami w dniu 24 czerwca. Bardzo bogaty jest litewski folklor słowny: pieśni zawodowe, obrzędowe, rodzinne, wojenno-patriotyczne, opowieści, podania z reliktami dawnych mitów. W marcu 1990r. parlament, złożony w większości z przedstawicieli Sajudisu, ogłosił niepodległość Republiki Litewskiej.
|
||
|
Krzyże litewskie |
STROJE LITEWSKIE |
|
Tradycyjny strój Litwinek składał się z koszuli, spódnicy, zapaski, bezrękawnika i pasa — krajki. Panny na głowie nosiły “galionas” — stroik lub wianek ze wstążkami, zamężne kobiety zawoje “napitki”. Strój bogato zdobiony był haftem. Wierzchnią odzież stanowiły siermięgi lub baranie półkożuszki. Strój męski wcześniej utracił swą narodową specyfikę niż kobiecy. Składał się on z płóciennej koszuli, płóciennych, sukiennych bądź półwełnianych spodni, kamizelki, płóciennego bądź sukiennego kaftanu, spilśnionego kapelusza. Zimą noszono siermięgi, wełniane szuby i półszubki lub kożuchy wyprawiane na biało. Tradycyjnym obuwiem były łapcie lub skórzane “postały”, zaś w zachodnich rejonach Litwy drewniane trzewiki “klumpes”. W dni świąteczne noszono buty skórzane. |
||
|
|
||
| Tekst źródłowy: http://www.glos.wschod.org/585/bialorus.shtml | ||
| http://www.pk.org.pl/ppk/00/ppk.asp?dzial=16&artykul=Adomas_Varnas | ||
|
Publikacja Urzędu Komitetu Integracji
Europejskiej Państwa Zjednoczonej Europy LITWA
s.5-7
|
