|
Termin flamenco pojawił się w XIX w. jako oznaczenie dla folkloru południowej Hiszpanii. Historia flamenco jest pełna sprzeczności i niedomówień, ponieważ powstała przed 2000 lat. Wtedy w Kadyksie zaczęły rozwijać się układy i struktury rytmiczne z typowymi dla flamenco elementami tj. palmas (klaskanie w dłonie), pitos (strzelanie palcami do rytmu). Muzyka ta musiała już wtedy wywierać wrażenie na odbiorcach skoro tańce i pieśni andaluzyjskie (cantica paditanae) zostały przyswojone w stolicy cesarstwa - Rzymie. Jednak punktem przełomowym był fakt stopniowego wypierania Maurów z półwyspu Iberyjskiego. Ostatecznie dokonał tego Filip III w 1609 r. a jest to o tyle istotne, iż Maurowie znaleźli schronienie na południu Hiszpanii oraz w górach Andaluzji. Pod koniec wieku XV dotarli tu Cyganie, co ostatecznie zdecydowało o powstaniu flamenco. Wspólne życie tych wypędzonych ludów miało ważny wpływ na tematykę i charakter ich muzycznych wypowiedzi.
W XVII i XVIII w. flamenco ustaliło swoje podstawowe formy nie wychodząc jednak poza środowisko swoich twórców i pozostając części domowego rytuału. Ale od ok. 1842 r. flamenco "wyszło z podziemia" a przejawem tego były występy muzyków w tzw. cafe - cantates otwieranych najpierw w Sewilli. Od roku 1910 cafe - cantates zaczęły upadać, a ich miejsce zajęły tablos flamencos ( estrady flamenco ). Antonio Chacon (1869-1929) wprowadza flamenco na sceny teatrów, ale sztuka ta odcięta od korzeni nie mogąc udźwignąć brzemienia własnej tradycji - utraciła słuchaczy. Dopiero dzięki staraniom wybitnych osobowości m. in. Manuela da Falla czy Federico Garcii Lorki powstaje na początku lat dwudziestych ruch flamenco z festiwalami i z odpowiednią oprawą intelektualną.
R o d z a j e f l a m e n c o :
SEQUIRIYA
Wraz z soleares stanowi podstawową, najstarszą formę taneczną flamenco. Swym rodowodem wskazuje na indyjskie pochodzenie. Pod względem rytmicznym, stanowi ciekawą kombinację metrum 3/4 i 6/8 naprzemiennie, z początkiem frazy na drugą ćwierć w 3/4. Jest to taniec o zdecydowanie melancholijnym wyrazie.
SOLEARES
Takt 3/4 z andaluzyjskiego solea, co oznacza po hiszpańsku samotność (soledad ). Obok sequiriyas stanowi fundament cante hondo. Posiada nieregularnie rozłożone akcenty.
BULERIA
Inna nazwa to fiesta. Rozwinęła się z soleares, z zachowaniem struktury rytmicznej, lecz w dużo szybszym tempie. Razem z rumba flamenca jest jednym z najżywszych tańców flamenco. Często występuje jako część nastepująca po soleares. Taktowana na 3/8, jest klasycznym reprezentantem cante chico.
ALEGRIAS
Z hiszpańskiego alegrias oznacza "radość". Charakteryzuje się wesołymi i lekkimi tekstami i rytmicznym podobieństwem do soleares.
SEVILLANA
Jest mieszanką folkloru cygańskiego i andaluzyjskiego, powstałą w Sewilli. Pieśń ta ma stałą strukturę formalną, tzn. składa się zawsze z czterech zwrotek (coplas); podział rytmiczny wszystkich zwrotek jest taki sam, zmienia się natomiast melodyka i tonacja. Zazwyczaj następują po sobie następujące tonacje: a-moll, d-moll, E-dur, C-dur. Sevillana należy do cante chico i ma metrum 3/4.
TANGO (tango andaluz)
Jest jednym z nielicznych tańców w takcie 4/4. W ród korzeni tanga znale ć można elementy typowo cygańskie (tona, sequiriya) jak i charakterystyczne dla cantes de atras. Jest to forma podejmująca różną tematykę, realizując zarówno wolne jak i szybkie tempo. Tango było tańczone i śpiewane od wczesnych lat flamenco w Sewilli i Kadyksie.
FANDANGO
Jest znane od początku XVIII wieku jako pieśń agitująca. w przeciwieństwie od innych pieśni flamenco, fandango nie jest związane z zamkniętym podziałem rytmicznym, lecz rozwijało się jako wypełnienie śpiewanych zwrotek lub instrumentalnych ritornelli. Na bazie tej pieśni powstało wiele odmian nazywanych od miejscowo ci, w których je rozwijano, np.: Granadina, Malaguena, Murciana, Rondenia, Fandango. Rozpowszechniło się głównie poprzez miasto portowe Huelva (fandango de Huelva). Występuje zazwyczaj w metrum 3/4, także w 3/8, rzadziej 6/8.
GRANADINA
Podobnie jak bliźniacza media granadina, jest pochodną fandanga. Rozwinęła się, jak nazwa wskazuje, w Granadzie. Odczuwa się w niej silne akcenty arabskie. Granadina i media granadina wykształciły kilka charakterystycznych przebiegów melodycznych i dlatego stały się łatwo rozpoznawalne w ród innych tańców. Na festiwalach i koncertach flamenco przedstawia sie je jako wirtuozowski popis gitarowy. Mają metrum 3/4.
FARRUCA
Stary północno-hiszpański taniec ludowy o arturiańsko - galicyjskim rodowodzie. Metrum 3/4.
MALAGUENA
Rozwinął się w XIX wieku ze swojej poprzedniczki fandango de Malaga, przejściowo zwany malaga. Malaguena stała się ulubioną formą w czasie rozkwitu cafes-cantantes, głównie za sprawą głębokich tekstów, elegijno ci, bogactwa melodyki oraz za sprawą znakomitym interpretatorom. Reprezentuje cante lub toque intermedio. występuje zazwyczaj w takcie 3/8, rzadziej 3/4.
RONDENIA
Nazwę wzięła od miasta Ronda i jest dalszą krewną fandanga. Grana jest z dystansem do błyskotliwej techniki i przy całkowitej rezygnacji z techniki rasqueado. W rondenii przestraja się ostatnia strunę z E na D. Określa się ją często jako muzykę duszy.
TIENTOS
Takt 4/4 lub 12/8. Stanowi wolniejszą wersję tango andaluz. Za jej odkrywcę uważa się śpiewaka Enrique el Mellizo.
SAETA
Bardzo dramatyczna i charakterystyczna forma, ściśle związana ze śpiewaniem psalmów katolickich i wykonywana tylko podczas procesji maryjnych w trakcie obchodów Wielkiego Tygodnia - wyłącznie przez śpiewaków. Gitarzyści imitują przemarsz procesji naśladując głos trąb i werbli. Ten niesłychanie interesujący efekt uzyskuje się przekładając struny (A nad E) na IX progu i trącając struny artykulacją rasqueado. Daję to w rezultacie efekt bardzo podobny do gry na werblu ze sprężyn.
PETENERA
Taniec opowiadający o miło ci i rado ci, głęboko zakorzeniony w tradycji andaluzyjskiej. Metrum 6/8.
TARANTA
Wykonywana jako Utwór do słuchania przez gitarzystów i śpiewaków. Nosi w sobie typowe elementy muzyki cygańskiej. typowe metrum to 3/4, ale występuje też w metrum 2/4.
TANGUILLO
Jest odmianą tanga o tym samym podkładzie rytmicznym, różnią się jednak tematami muzycznymi i tekstowymi: o ile tango charakteryzuje się dramatycznym wyrazem, o tyle tanguillo zmierza raczej ku wesoło ci.
SEQUIDILLAS MANCHEGAS
Pochodzi z Kastylii, charakteryzuje się wręcz zaraźliwym rytmem. Takt 3/4.
DANZA MORA
Z wszystkich tańców najbardziej ujawnia swój mauretański rodowód. Gitarowy akompaniament w tej pieśni jest często uzupełniany przez użycie tamburynu. Takt 3/4.
VERDIALES
Spokrewniony z malagueną, wymaga szybkiego i zdecydowanego tempa gry. Metrum 3/4.
ZAPATEADO
w dosłownym tłumaczenie znaczy "praca nóg". jest forma mocno akcentowana, o solistycznym dla tancerza charakterze. Utrzymywany jest w podziałach triolowych i metrum 2/4. W warstwie harmonicznej ogranicza się na ogół tylko do dwóch funkcji: toniki i dominanty.
|