|









|
 |
Geografia Finlandii |
| |
| |
Finlandia leży w Europie Północnej, nad Zatoką Botnicką i Zatoką Fińską Morza Bałtyckiego, pomiedzy 59°30` (wyspa Bogskär Föglö w Zatoce Fińskiej) a 70°06`N (okolice Utsjoki w Laponii) oraz 19°07` (Märket w archipelagu Wysp Alandzkich) a 31°35`E (jezioro Virma w Karelii). Kraj graniczy z Norwegią (729 km), Rosją (1313 km) i Szwecją (586 km). Z ogólnej powierzchni 337 tys. km kw. na wody wewnętrzne przypada aż 31,6 tys. km kw., tj. 10%. Z tej racji Finlandia zwana jest “krainą tysiąca jezior”, ale też często spotyka się określenie Suomi, czyli “kraj bagien”. |
| |
|
|
Satelitarna mapa Finlandii w naturalnych kolorach.
|
Mapa Finlandii |
| |
 |
|
Powierzchnia Finlandii jest przeważnie nizinna, o młodej rzeźbie polodowcowej. Średnia wysokość kraju wynosi zaledwie 152 m n.p.m., ale mimo małych wysokości rzadko można spotkać obszary równinne. Z wyjątkiem prawie płaskich nizin nad Zatoką Botnicką, przeważają niewysokie równiny pagórkowate. W środkowej części Finlandii, miedzy wałami moren czołowych Salpausselkä na południu i Suomenselkä na północy, rozciąga się Pojezierze Fińskie z ponad 60 tys. jezior. Największe z nich to: Saimaa (4400 km kw.), Päijänne (1065 km kw.), Kalla i Oulu. Na wschodzie, wzdłuż granicy z Rosją, rozpościera się Wyżyna Maanselkä o wys. 300-400 m n.p.m., a na północy Wyżyna Lapońska stanowiąca część przedgórza Gór Skandynawskich. |
| |
W północnej części Finlandii jezior jest mniej, największe to Inari (1386 km kw.). W fińskiej Laponii (około 90% jej powierzchni leży poza kołem podbiegunowym) charakterystycznym elementem rzeźby są masywy kopulastych fieldów (tzw. tunturi) oraz pagóry twardzielcowe (tzw. vaara). Najbardziej górską rzeźbą odznaczają się Góry Skandynawskie w północno-zachodniej części kraju, z najwyższym wzniesieniem Finlandii Haltiatunturi (1328 m n.p.m.). W wyniku postglacjalnego dźwigania się lądu, obserwuje się stały przyrost powierzchni, szacowany na około 1000 km kw. na 100 lat. Największe wartości podnoszenia lądu notuje sie na wybrzeżach Zatoki Finskiej (2-3 mm rocznie), a najwyższe nad Zatoką Botnicką (do 10 mm rocznie). Linia brzegowa jest dobrze rozwinięta. Wybrzeża są przeważnie skaliste i strome; płaskie i piaszczyste są jedynie rejony ujścia rzek nad Zatoką Botnicką. Wzdłuż wybrzeży rozciąga się szeroka na 10-20 km strefa około 30 tys. wysp i skał podwodnych - słynnych fińskich szkierów. Największy archipelag tworzą oddalone od lądu 70-80 km Wyspy Alandzkie, stanowiące niejako pomost lądowy ze Szwecją. Finlandia leży w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego, na południu łagodzonego wpływami morskimi. średnia temperatura w lutym wynosi od -16°C i -12°C na północy do -7°C i -8°C na południu, w lipcu od 13.15°C na północy do 16-17°C na południu. Ujemne temperatury panujące od listopada do marca powodują zamarzanie jezior i morskich wód przybrzeżnych. Roczna suma opadów wynosi 500-600 mm. Ze względu na położenie geograficzne, w Finlandii obserwowane jest zjawisko dnia i nocy polarnej. Noc polarna na północnych krańcach kraju trwa 51 dni. Trwała pokrywa śnieżna utrzymuje się przez 2-4 miesiące na południu i 6-7 miesięcy na północy. Rzeki Finlandii są przeważnie krótkie (najdłuższe to Kala, Kemi, Oulu, Tornio, Vuoksi) i zasobne w wodę, z licznymi progami i wodospadami (największy Imatra wys. 18,4 m). Jeziora, rzeki i kanały tworzą wielki system dróg wodnych wykorzystywanych do żeglugi, spławu drewna i celów energetycznych. Około 1/3 powierzchni kraju zajmują bagna i torfowiska, szczególnie licznie występujące w zachodniej części kraju. Finlandia jest najbardziej zalesionym krajem Europy, lasy zajmują 69% powierzchni. Na południu obok lasów iglastych występują lasy mieszane i liściaste, w części środkowej i północnej natomiast sosnowo-świerkowe oraz brzozowe (gł. Laponia). Na północy lasy brzozowe na wyższych obszarach przechodzą w tundrę. Gleby są mało urodzajne, przeważają bielice, występujące na przemian z glebami bagiennymi. Najżyźniejsze gleby wykształciły się na wybrzeżach zatok Finskiej i Botnickiej, ale zajmują one zaledwie 3% powierzchni kraju. |
|
|
|