Stolica Kaszub

Kaszubi od wieków uznawali Gdańsk za stolicę Kaszub i bez względu na wyroki historii "Gduńsk" był ich miastem, "stolecznim gardem" średniowiecznych książąt pomorskich, spoczywających w podziemiach katedry oliwskiej. Był głównym ośrodkiem handlowym i portowym, przystanią dla rybaków i rynkiem zbytu płodów rolnych, legalnym i przemytniczym. Był też centrum kulturalnym, jakby symbolem losów ziemi kaszubskiej, wolnej i zniewolonej, ale wiernej sobie i swojemu miastu. A. Majkowski pisał:

Gdańsku, królowo pomorskiej ziemi, Kaszubów grobie i chwało, Gdzie czar miłości mi tęczowymi Kolory czucie owiało.

W Gdańsku odbywały się najważniejsze zjazdy Kaszubów, tu wydawano kaszubskie gazety, czasopisma i książki, organizowano Kaszubów do walki o przyłączenie Pomorza do Polski. Tutaj u schyłku pierwszej wojny światowej była siedziba kierownictwa Organizacji Wojskowej Pomorza, która miała za cel wyzwolenie Pomorza spod władztwa pruskiego. W czasach najnowszych w Gdańsku zrodziła się myśl założenia Zrzeszenia Kaszubsko?Pomorskiego. W Gdańsku jest siedziba główna tej organizacji, która wzniosła tutaj Dom Kaszubski, pomyślany jako centralny ośrodek ruchu kaszubsko-pomorskiego.

Kościerzynę uznawano za centrum kulturalne pod zaborem pruskim, gdy tworzył w niej Majkowski i wydawał "Gryfa". Kartuzy uznawane są za stolicę "Szwajcarii Kaszubskiej", bo leżą w jej centrum, Puck nad zatoką był zbyt mały, by przewodzić innym miastom, poza tym nie działo się w nim nic szczególnie ważnego dla kultury regionalnej, zresztą należał do powiatu morskiego, którego siedzibą było największe miasto kaszubskie - poza Gdańskiem i Gdynią - Wejherowo. W latach międzywojennych i powojennych Wejherowo wybiło się na najważniejsze miasto kaszubskie i gdyby nie Gdańsk - jemu przypadłaby rola miasta stołecznego Kaszub.